J.FISCHER: ORTADOĞU’NUN BİR SONRAKİ SAVAŞI

ORTADOĞU’NUN BİR SONRAKİ SAVAŞI

Joschka Fischer (Almanya eski dışişleri bakanı ve başbakan yardımcısı (1998-2005); Alman Yeşiller Partisi’nin kurucularından ve liderlerinden)

Project Syndicate, 21.7.2017

Tercüme: Zahide Tuba Kor

Musul’un geri alınmasıyla İslam Devleti (IŞİD) kısa bir sürede tarih olabilirdi. Ama IŞİD’in yenilgiye uğratılması ve kendi kendini hilafet eden yapının çöküşü Ortadoğu’ya barış getirmeyeceği gibi Suriye trajedisini de sona erdirmeyecek. Aksine bunun, bölgenin kanlı ve kaotik tarihinde yeni bir fasıl açması çok daha muhtemel; hem de Birinci Dünya Savaşı sonunda Osmanlı İmparatorluğu’nun yıkılmasından bu yana yaşanmış eski fasılların daha tehlikelisi…

Bu şiddet döngüsünün devam etmesi neredeyse kesin gibi; zira bölge, iç çatışmalarını kendi kendine çözmekten veya barış için dayanıklı bir çerçeve üretmekten hala daha aciz olup 19. ve 20. yüzyıllar arasında bir yerlere takılıp kalmış durumda.

Ortadoğu’nun acılarında Batılı güçler hiç de suçsuz sayılmaz. (…) [Z.T.K. Batı’nın suçlarını anlatan kısımları bilindik olduğundan atladım.]

İslam Devleti’nin çöküşünden sonra Ortadoğu tarihinin yeni faslı, Sünni Suudi Arabistan ile Şii İran’ın bölgesel hâkimiyet için verecekleri açık ve doğrudan çatışmayla belirlenecek. Şimdiye kadar uzun süredir için için yanan bu çatışma, örtülü bir şekilde ve ekseriyetle vekil güçler üzerinden yürütülmüştü. Bölgede aktif iki küresel güçten ABD Suudi Arabistan’ın ve Rusya İran’ın safında durmak suretiyle bu çatışmadaki konumlarını çoktan açıkça belirlemiş durumdalar.

Mevcut “terörle savaş”ın yerini giderek bu hegemonya çatışması alacak. Suudi Arabistan’la dört Sünni müttefikinin –kısmen Doha’nın İran’la yakın ilişkileri nedeniyle– Katar’ı tecrit altına almasıyla birlikte bu çatışma, bölgenin tam da merkezi olan Körfez bölgesinde ilk muhtemel taşma noktasına ulaştı.

İran’la herhangi bir doğrudan çatışma, hiç şüphesiz geçmişteki tüm Ortadoğu savaşlarını açık ara geride bırakarak bölgeyi ateşe verecek. Dahası, Suriye’nin için için yanmaya devam etmesi ve Irak’ın mezhepçi iktidar mücadelesiyle zayıflaması yüzünden IŞİD’in veya onun halefi olacak örgütün faaliyetlerini sürdürmesi muhtemel görünüyor.

Diğer bir istikrarsızlaştırıcı faktör, “Kürt meselesi”nin yeniden açılması. Devletsiz bir halk olan Kürtler, IŞİD’e karşı güvenilir bir müttefik olduklarını ispatladılar ve bu yeni siyasi ve askeri nüfuzlarını özerkliğe veya hatta bağımsız bir devlete erişmek için kullanmak istiyorlar. Bundan etkilenecek en başta Türkiye ve ayrıca Suriye, Irak ve İran için sözkonusu mesele, toprak bütünlüklerini etkileyeceğinden muhtemel bir savaş nedeni.

Bu çözülmemiş sorunlar yumağını ve İran ile Suudi Arabistan arasındaki hegemonya çatışmasının tırmanmasını dikkate alırsak, bölge tarihinde önümüzdeki fasıl, barıştan başka her şeyi vaat ediyor. Evet, ABD, Irak felaketinden Ortadoğu’da bir kara savaşını kazanamayacağını anlamış olabilir, hem de muazzam askeri güç üstünlüğüne rağmen. Başkan Obama Amerikan birliklerini bölgeden geri çekmeye çalıştı, ama siyasi ve askeri olarak bunu başarmanın zorluğunu da kanıtlamış oldu. Bu yüzden Suriye İç Savaşı’nda havadan dahi olsa bir askeri müdahaleyi reddederek –malum sonuçlarıyla– Rusya’ya hızlıca dolduracağı bir boşluk bıraktı.

Obama’nın halefi Donald Trump da seçim kampanyasında bölgeden geri çekilmeyi vaat etmişti. Ama başkanlık koltuğunu oturmasından bu yana Suriye’yi füzelerle vurdu, Suudi Arabistan ve müttefikleriyle çok daha kapsamlı taahhütlere girişti ve ABD’nin İran’a karşı çatışmacı söylemini tırmandırdı.

Aşikâr ki konu Ortadoğu olduğunda Trump’ın işleri kısa sürede öğrenmekten başka çaresi yok; zira bölge onun tam olarak öğrenip de işlere hâkim olmasını bekleyecek durumda değil. İyimser olmak için ortada hiçbir neden yok.

J.FISCHER: TRUMP ÇAĞINDA ALMANYA

TRUMP ÇAĞINDA ALMANYA

Joschka Fischer (Almanya eski dışişleri bakanı ve başbakan yardımcısı (1998-2005); Alman Yeşiller Partisi’nin kurucularından ve liderlerinden)

Project Syndicate, 26.1.2017

Tercüme: Zahide Tuba Kor

NOT: Blogda yer alan Joschka Fischer'ın önceki tercümeleri için TIKLAYINIZ. 

Donald Trump, artık ABD’nin 45. başkanı ve görevi devralmasının ardından yaptığı ilk konuşmada, yönetiminin işleri eski usullerle yürütmeyeceğini toplantıyı izleyen Amerikan müesses nizamına açıkça ilan etti. Trump’ın “Amerika öncelik” mottosu, Franklin D. Roosevelt’ten itibaren Demokrat ve Cumhuriyetçi başkanların inşa edip 70 yılı aşkın bir süredir sürdürdüğü Amerikan öncülüğündeki dünya düzeninin terk edileceğine ve muhtemelen yıkılacağına işaret ediyor. 

Eğer ki ABD, öncü iktisadi ve askeri gücünü terk edip milliyetçiliğe ve izolasyonculuğa kayarsa, sadece ülkenin kendisini değiştirmekle kalmayıp uluslararası yeni bir düzenin kuruluşunu da hızlandıracaktır. ABD bir hegemon olmaktan çıkıp birçok büyük güçten birine dönüşecektir.

ABD İkinci Dünya Savaşı’ndan bu yana küresel serbest ticaretin lokomotifi oldu. Dolayısıyla dar milli çıkarlar uğruna korumacılığa kayma veyahut küreselleşmeyi geriye sarma veya dizginleme çabasının dünya çapında muazzam iktisadi ve siyasi sonuçları olacaktır. Bu tür bir kaymanın bütün muhtemel sonuçları şimdiden öngörülemez; ama dünyanın öncü güçlerinin en son içe kapandıkları 1930’larda neler olup bittiğini hepimiz biliyoruz veya bilmeliyiz.

Mevcut küresel düzenin temelini oluşturan ittifaklar, çok taraflı kurumlar, güvenlik garantileri, uluslararası anlaşmalar ve ortak değerler kısa bir süre içinde sorgulanın hale gelebilir veyahut tamamen reddedilebilir. Eğer ki bu gerçekleşirse, eski Amerikan Barışı (Pax Americana), bizzat ABD’nin kendisi tarafından boşu boşuna yıkılmış olacak. Bunun yerine geçecek ortada hiçbir alternatif de bulunmadığından tüm ibreler yakın gelecekte kargaşa ve kaosa işaret ediyor.

Eğer ki Washington, Trump yönetimi altında küresel rolünden el etek çekerse ABD’nin iki eski düşmanı Almanya ve Japonya en büyük kaybedenler olacaktır. Her iki ülke de 1945’te tam bir hezimeti tatmış ve bundan sonra Machtstaat veya “güç devleti”nin her türlüsünden vazgeçmişti. Güvenliklerinin ABD tarafından teminat altına alınması sayesinde tüccar devletlere dönüşmüş ve Amerikan öncülündeki uluslararası sistemin aktif katılımcıları haline gelmişti.

Eğer ki Trump, Amerikan güvenlik şemsiyesini kapatıp çekilirse bu iki büyük iktisadi güç çok ciddi güvenlik problemleriyle karşı karşıya kalacaktır. Japonya’nın kıyıdaki jeopolitik konumu, teorik olarak, savunma kapasitesini yeniden kendi eline alıp millileştirmesine imkan verirken, aynı seçenek Doğu Asya’da bir askeri çatışma ihtimalini ciddi şekilde artırabilir. Bölgede birçok ülkenin nükleer silahlara sahip olduğu göz önüne alınırsa bu ürkütücü bir ihtimal.

Almanya ise coğrafi olarak Avrupa’nın tam kalbinde ve savaş döneminden kalma eski düşmanlarla çevrili. Demografik ve iktisadi bakımından kıtanın en büyük ülkesi. Ancak bu gücünü büyük ölçüde Amerikan güvenlik garantilerine ve ortak değerler ile serbest ticarete dayalı çok taraflı, Transatlantik ve Avrupa kurumsal çerçevesine borçlu. Mevcut uluslararası düzen, Machtstaat ve ona eşlik eden nüfuz alanını anlamsızlaştırdı.

Japonya’nın aksine Almanya, teoride kendi savunma politikasını bir kez daha eline alıp millileştiremez; zira böyle bir adım Avrupa’daki ortak savunma ilkesini baltalayacak ve kıtayı paramparça edecektir. Unutulmamalı ki İkinci Dünya Savaşı sonrası kurulan küresel ve bölgesel düzenin amacı, eski düşman güçleri birbirlerine karşı bir tehdit oluşturmamaları için sisteme entegre etmekti.

Jeopolitik ağırlığı nedeniyle Almanya’nın perspektifi şu an AB’ninkiyle aynı. Ve AB’nin perspektifi, hegemonca olmayıp daha ziyade hukuk devleti, entegrasyon ve üye devletlerin çıkarlarının barışçıl uzlaşmasıyla yakından alakalı. Almanya’nın sadece coğrafi konumu dahi milliyetçiliği kötü bir fikir kılıyor; ayrıca onun en temel siyasi ve iktisadi çıkarları, AB’nin güçlü ve başarılı olmasına bağlı, hele de bu Trump çağında...

Almanya güvenlik bakımında diğer tüm Avrupalılarla aynı geminin içinde. Fransa’nın güvenliği Almanyasız sağlanamayacağı gibi, Polonyasız da Almanya’nın güvenliği olamaz. İşte bu yüzden Almanya ve diğer tüm Avrupa ülkeleri, AB ve NATO bünyesinde ortak savunmaya katkılarını artırmak için ellerinden gelen her şeyi yapmalılar.

Gücünü finansal ve ekonomik kudretinden alan Almanya, artık bu gücünü AB ve NATO adına sonuna kadar kullanmalı. Maalesef ki geçmişte (hatta Avro Krizi sırasında dahi) keyfini sürdüğü o sözde “barış temettüsü (peace dividend)”ne [Z.T.K. savunma harcamalarının azalmasıyla sağlanan tasarrufa ve iktisadi faydaya işaret ediyor] artık bel bağlayamaz. Tasarruf hiç şüphesiz bir erdemdir; ancak evi yangın sarmışken ve çökmek üzereyken başka mülahazalar öncelik kazanmalıdır.

Güvenliğin yanı sıra Almanya’nın ikinci temel çıkarı küresel serbest ticarettir. Avrupa içi ticaret fevkalade önemli olmayı sürdürecektir; zira bu, Almanya’nın bir geçim kaynağı. Ancak ABD’yle ticaret de hayati olmayı sürdürecektir. ABD ile Çin’in bir ticaret savaşına tutuşması Almanya için hiç de hayra alamet olmaz; zira bu iki ülke Almanya’nın AB dışındaki en önemli iki ihracat pazarı. Korumacılığın dünyanın her yerinde küresel sonuçları olabilir.

Trump’ın başkanlığı, Avrupalılar için arz ettiği bütün bu tehlikelerin yanı sıra, birtakım fırsatlar da sunuyor. Trump’ın sadece korumacı söylemi dahi Çin ile Avrupa’yı birbirine yaklaştırdı. Daha da önemlisi, yeni Amerikan yönetimi, Avrupalılara saflarını birleştirme, gelişme ve jeopolitik güçlerini ve konumlarını güçlendirme fırsatını sonunda sunmuş oldu.

Avrupalılar sonunda bir araya gelirlerse eğer, Amerikan karşıtlığından kaçınmalılar. Zira Trump ABD’nin başkanı olabilir ama ABD’nin bizzat kendisi değil. Kuzey Atlantik ülkelerinin –Trump’ın yönetimi altında dahi olsa ve önümüzdeki yıllarda daha nice değişiklikler de yaşansa– her şeye rağmen ortak bir tarihi ve değerler bütünü var olacak. 

J.FISCHER: BATI’YA ELVEDA

BATI’YA ELVEDA

Joschka Fischer (Almanya eski dışişleri bakanı ve başbakan yardımcısı (1998-2005); Alman Yeşiller Partisi’nin kurucularından ve liderlerinden)

Project Syndicate, 5.12.2016

Tercüme: Zahide Tuba Kor

NOT: Bu tercüme, el-Cezire Türk internet sitesinde 8.12.2016 tarihinde yayınlanmıştır: http://aljazeera.com.tr/gorus/batiya-elveda  

Donald Trump’ın Amerikan başkanı seçilmesiyle birlikte, şimdiye kadar “Batı/the West” olarak tanımlanan şeyin sonu kaçınılmaz olarak geliyor. Bu kavram, 20. yüzyıldaki iki dünya savaşıyla birlikte ortaya çıkan, 40 yıl süren Soğuk Savaş’ta uluslararası düzeni yeniden tarif eden ve bugüne kadar yerküreye egemen olan Atlantik ötesi bir dünyayı tanımlamaktaydı.

“Batı/The West” kavramı, “Garp/the Occident” kavramıyla birbirine karıştırılmamalı. “Batı”nın kültürü, normları ve hâkim dini, köken olarak büyük ölçüde “Garplı” olsa da zaman içinde başka bir şeye evirildi. Garp’ın temel karakteri, (her ne kadar Alplerin kuzeyindeki Avrupa toprakları da bu gelişmeye önemli katkılarda bulunmuş olsa da) yüzyıllar içinde Akdeniz bölgesi tarafından şekillendi. Batı ise, aksine, Atlantik ötesi bir kavram olup 20. yüzyılın bir çocuğu.

Birinci Dünya Savaşı başladığında aslında bu, Merkezî Güçler (İttifak Devletleri) ile İngiliz-Fransız-Rus İtilafı arasında cereyan eden bir Avrupa çatışmasıydı. Gerçek anlamda bir dünya savaşına dönüşmesi ise 1917’de ABD’nin savaşa dâhil olmasıyladır. Bizim hâlihazırda Batı dediğimiz şey, işte o an oluşmaya başladı.

Batı kavramının nüfus cüzdanını İkinci Dünya Savaşı sırasında aldığı söylenebilir. 1941 Ağustos’unda Nazi Almanya’sının SSCB’yi işgal etmesinin ardından İngiltere Başbakanı Winston Churchill ile Amerikan Başkanı Franklin D. Roosevelt, [Z.T.K. Kuzey Amerika kıtasının doğu kıyısında Kanada’ya bağlı bir ada olan] Newfoundland açıklarında bir savaş gemisinde buluşup Atlantik Sözleşmesi’ni imzaladı. Bu sözleşme, daha sonra NATO’ya dönüşecek ve 40 yıl boyunca ortak değerlerle ve piyasa ekonomisiyle Sovyet tehdidine karşı direnecek bağımsız demokrasileri bir ittifak çatısı altında birleştirerek bugüne kadar Avrupa’yı koruyacaktı.

Esasen Batı, müttefiklerini savunmaya dönük Amerikan taahhüdü üzerine inşa edildi. ABD hayati bir rol oynamadan Batılı düzen var olamaz, ki Trump idaresi altında Washington bu rolden vazgeçilebilir. Sonuç olarak Batı’nın geleceği artık tehlike altında.

Hiç kimse Trump’ın seçilmesinin Amerikan demokrasisi için ne anlama geleceğinden veyahut göreve geldiğinde ne yapacağından emin olamaz. Ancak şimdiden mantıklı iki çıkarımda bulunabiliriz. Birincisi, Trump’ın başkanlığı Amerikan iç ve dış politikası için epeyce yıkıcı/bozucu olacaktır. Trump, Amerikan siyasetinin yazılı olmayan neredeyse bütün kurallarını hiçe sayıp alaya alarak seçimi kazandı. Sadece Hillary Clinton’ı değil, aynı zamanda Cumhuriyetçi Parti’nin egemen çevrelerini de yenilgiye uğrattı. 20 Ocak tarihi gelip de başkanlık koltuğuna oturduğunda kendisine seçimi kazandıran bu stratejiyi bir anda terk edeceğini zannetmek için ortada çok az neden var. 

Yine Trump’ın “Amerika’yı yeniden yüceltme” vaadine sıkı sıkıya bağlı kalacağından emin olabiliriz; her ne pahasına olursa olsun, bu onun başkanlığının temeli olacaktır. Eski başkanlardan Ronald Reagan da bu sözü vermişti; ancak o bunu Soğuk Savaş hala devam ederken ABD’nin emperyal bir yaklaşım sergileyebildiği bir dönemde gerçekleştirdi. Reagan, o denli büyük çaplı bir silahlanma süreci başlattı ki sonunda SSCB’nin çökmesine yol açtı ve ayrıca kamu borcunda devasa bir artışla Amerikan iktisadi patlamasının da önünü açtı.

Trump’ın emperyal bir yaklaşım sergileme lüksü yok. Aksine, seçim kampanyası sırasında Amerika’nın Ortadoğu’da giriştiği saçma sapan savaşlara eleştiriler yağdırdı; zaten destekçilerinin istediği de ABD’nin küresel liderlik rolünü bırakıp dünyadan el etek çekmesiydi. İzolasyoncu milliyetçiliğe doğru kayan bir ABD, açık ara dünyanın en güçlü ülkesi olarak kalacaktır; ancak artık Batı ülkelerinin güvenliğini garanti altına almayacak veyahut serbest ticarete ve küreselleşmeye dayalı bir uluslararası düzeni savunmayacaktır.

Geriye kalan tek soru, Amerikan siyasetinin ne denli hızlı değişebileceği ve bu değişimlerin ne denli radikal olacağı. Trump 12 üyeli Transpasifik Ortaklığı’nı çoktan ıskartaya çıkarma sözü verdi. Bilmem Trump farkında mı ama bu karar Çin için bir lütuf olacaktır. [Yeni Amerikan Başkanı] ayrıca Güney Çin Denizi’nde Amerikan angajmanını azaltarak Çin’e bir lütuf daha bahşedebilir.  Çin kısa bir süre sonra kendisini küresel serbest ticaretin yeni garantörü –ve belki de iklim değişikliğiyle mücadelede yeni küresel lider– olarak bulabilir.

Suriye savaşına gelince, Trump bu yerle bir olmuş ülkeyi Rus Devlet Başkanı Putin ile İran’ın kollarına bırakabilir. Uygulamada bu durum, bölgenin çok ötesinde üreteceği ağır sonuçlarıyla Ortadoğu’daki güç dengesini değiştirecektir. Ahlaki açıdan ise bu, Suriye muhalefetine dönük çok insafsızca bir ihanet ve Suriye Devlet Başkanı Beşşar Esed’e de bir ihsan olacaktır.

Eğer ki Trump, Ortadoğu’yu Putin’e havale ederse bundan sonra Ukrayna, Doğu Avrupa ve Kafkaslarda ne yapacağı merak konusu. Acaba Putin’in yeni de facto nüfuz alanını kabul edecek Yalta Konferansı 2.0 sürümünü mü beklemeliyiz?

Trump’ın ABD için planladığı yeni akış daha şimdiden belirginleşiyor; henüz bilmediğimiz şey ise buna ne denli hızlı yelken açacağı. Hemen her şey, Trump’ın Amerikan Kongresinde karşılaşacağı (gerek Demokrat gerekse Cumhuriyetçi) muhalefete ve kendisine oy vermemiş Amerikalı çoğunluğun geri itişine bağlı.

Ancak herhangi bir hayale kapılmamalıyız: Avrupa, ABD’ye stratejik olarak vekâlet edebilmek için fazlasıyla zayıf ve bölünmüş halde. Dahası ABD liderliği olmaksızın Batı ayakta kalamaz. Bu sebeple, bugün hemen herkesin bildiği şekliyle Batı dünyası, çok çok büyük bir ihtimalle gözlerimizin önünde son nefesini verecek.

Peki arkasından ne gelecek? Emin olun Çin, Amerika’nın yerini doldurmak için hazırlık içinde. Avrupa’da ise milliyetçiliğin  tabutunun kapağı açılıyor ve vakti geldiğinde zebanileri bir kez daha kıtaya ve dünyaya yayacak.