ANNAPOLİS'TE BARIŞÇILIK OYUNU

Z. Tuba Kor, Anlayış Dergisi, Sayı: 55, Aralık 2007, sf. 70-71.

NOT: Her hakkı mahfuzdur. Kaynak gösterilerek alıntı yapılabilir.

TÜRK ka­mu­oyu­nun PKK ve Ku­zey Irak me­se­le­si­ne odak­lan­dı­ğı son bir­kaç ay­dır Or­ta­do­ğu’da, böl­ge­de­ki ge­liş­me­le­ri ta­kip eden­le­rin da­hi hı­zı­na ye­tiş­mek­te zor­lan­dı­ğı zi­ya­ret­ler, top­lan­tı­lar, zir­ve­ler ger­çek­le­şi­yor. Bu dip­lo­ma­tik ha­re­ket­li­li­ğin oda­ğın­da ise Tür­ki­ye var. 27 Ka­sım’da An­na­po­lis’te ger­çek­leş­ti­ri­len Or­ta­do­ğu kon­fe­ran­sı ön­ce­sin­de, 11-13 Ka­sım’da İs­ra­il Cum­hur­baş­ka­nı Şi­mon Pe­res ve Fi­lis­tin Dev­let Baş­ka­nı Mah­mud Ab­bas An­ka­ra’ya gel­di; ar­dın­dan 15-17 Ka­sım’da İs­tan­bul’da Ulus­la­ra­ra­sı Ku­düs Bu­luş­ma­sı ya­pıl­dı.

Ab­bas-Pe­res zi­ya­re­ti ile Ku­düs Bu­luş­ma­sı’nın or­tak nok­ta­sı, ge­rek iç ge­rek­se dış ka­mu­oyun­da bü­yük yan­kı uyan­dır­ma­la­rı ve fark­lı ke­sim­ler­den yo­ğun eleş­ti­ri al­ma­la­rıy­dı. İs­ra­il iş­ga­li­ne kar­şı çı­kan­la­rın, Ab­bas-Pe­res bu­luş(tu­rul)ma­sın­dan ve Pe­res’in TBMM’de ko­nuş­ma­sın­dan do­la­yı vic­dan­la­rı sız­la­dı; bu­nu An­ka­ra’nın, PKK’ya kar­şı mü­ca­de­le­de ABD ve Ya­hu­di lo­bi­sin­den des­tek bul­mak için at­tı­ğı bir adım ve Ha­mas’ı tec­rit eden­ler ker­va­nı­na ka­tıl­ması ola­rak yo­rum­la­dı­lar. Bu bu­luş­ma­yı tak­dir­le kar­şı­la­yan­lar ise Ha­mas ve di­re­ni­şe des­tek ve­ril­di­ği ge­rek­çe­siy­le Ku­düs top­lan­tı­sı­nı eleş­tir­di­ler. An­cak bu iki bu­luş­ma, as­lın­da Tür­ki­ye’nin Or­ta­do­ğu po­li­ti­ka­sı­nın bir öze­tiy­di.

2002’den bu ya­na kom­şu­lar­la iliş­ki­le­ri­ni dü­zel­te­rek çev­re­sin­de ba­rış un­su­ru ol­ma­yı ön­ce­le­yen hü­kü­met, böl­ge­sin­de ba­rış ve is­tik­ra­rın te­si­si için ge­rek­li olan rol­le­ri üst­len­me­yi dış po­li­ti­ka­sı­nın ana he­de­fi ha­li­ne ge­tir­di. Bu bağ­lam­da So­ğuk Sa­vaş man­tı­ğıy­la böl­ge­sel ku­tup­laş­ma­lar­da ta­raf ol­mak ye­ri­ne, tüm ta­raf­lar­la ara­sı­nı iyi tut­ma­ya özen gös­te­re­rek, an­laş­maz­lık­lar­da ara­bu­lu­cu ol­ma­yı ter­cih et­ti. Baş­lan­gıç­ta kuş­kuy­la kar­şı­la­nan bu ye­ni rol, ar­tık ge­rek böl­ge­sel ge­rek­se kü­re­sel oyun­cu­lar ta­ra­fın­dan bü­yük öl­çü­de ka­nık­san­mış du­rum­da. Hat­ta ara­la­rın­da hiç­bir dip­lo­ma­tik iliş­ki bu­lun­ma­yan düş­man ta­raf­lar prob­lem­le­ri­nin çö­zü­le­bil­me­si için An­ka­ra’dan yar­dım is­ti­yor­lar. Bu açı­dan de­ğer­len­di­ril­di­ğin­de, her ne ka­dar Fi­lis­tin’e resmî yar­dım­lar ve ya­tı­rım­lar Ba­tı Şe­ri­a’ya ve el-Fe­tih yö­ne­ti­mi­ne kay­dı­rıl­sa da, An­ka­ra’nın Ha­mas ve­ya el-Fe­tih’ten bi­ri­ni di­ğe­ri­ne ter­cih et­ti­ği­ni söy­le­mek zor. Tür­ki­ye’nin ama­cı, ba­rış gi­ri­şim­le­rin­de ba­şa­rı­sız­lı­ğın en te­mel se­bep­le­rin­den bi­ri olan İs­ra­il yan­lı­sı Ame­ri­kan te­ke­li­ni kı­ra­rak ara­bu­lu­cu sa­yı­sı­nı ar­tır­mak. Bu­nun İs­ra­il ve ABD ta­ra­fın­dan ne de­re­ce ka­bul gö­re­ce­ği ise şim­di­lik bü­yük bir so­ru işa­re­ti.

Ku­düs’e Gö­nül Ve­ren­ler Bu­luş­tu

Ulus­la­ra­ra­sı Ku­düs Mü­es­se­se­si’nin ön­cü­lü­ğün­de, TGTV’nin ev­sa­hip­li­ğin­de İs­tan­bul Fes­ha­ne’de ger­çek­leş­ti­ri­len Ulus­la­ra­ra­sı Ku­düs Bu­luş­ma­sı’nda Ku­düs da­va­sı­na gö­nül ve­ren­ler “Me­de­ni­ye­tin be­şi­ği­ni ko­ru­ya­lım” slo­ga­nıy­la bir ara­ya gel­di­ler. Üç gün bo­yun­ca Ku­düs­lü­le­rin ya­şa­dık­la­rı prob­lem­ler, Ku­düs’ün Ya­hu­di­leş­ti­ril­me­si için İs­ra­il’in at­tı­ğı adım­lar, Ku­düs’e kar­şı İs­lam ve Ba­tı dün­ya­sı­nın so­rum­lu­luk­la­rı ve Fi­lis­tin­li­le­rin ken­di­le­ri­ni mü­da­fa­a yön­tem­le­ri tar­tı­şıl­dı.

Sem­poz­yum­da Ku­düs­lü­ler ya­şa­nan sı­kın­tı­la­rı şöy­le an­lat­tı­lar: Ku­düs’te­ki ta­ri­hî eser­ler ve baş­ta Ha­rem-i Şe­rif ol­mak üze­re kut­sal me­kan­lar tah­rip edi­li­yor. Ko­nut, en bü­yük prob­lem­ler­den bi­ri; zi­ra in­şa­at yap­mak ol­duk­ça zor, ruh­sat al­mak için 3-4 bin do­lar öde­yip 6-7 se­ne bek­le­ni­yor. Ev­le­rin %70’inin alt­ya­pı­sı yok. Am­bar­go­lar ne­de­niy­le sa­na­yi­nin ol­ma­dı­ğı şe­hir­de, ta­rım böl­ge­le­ri­nin %35’ine, su kay­nak­la­rı­nın %85’ine el kon­muş du­rum­da. Mad­di im­kan­sız­lık­lar­la bo­ğu­şan der­nek­le­rin ha­yır fa­ali­yet­le­ri dur­ma nok­ta­sın­da. Fi­lis­tin ge­ne­lin­de 10 bin mah­ku­mun ai­le­le­ri­ne ba­kıl­ma­sı ge­re­ki­yor; an­cak bun­la­ra yar­dım eden­ler te­rö­rist mu­ame­le­si gö­rü­yor. En kö­tü­sü ise, so­nu gel­mez İs­ra­il iş­ga­li ve am­bar­go­lar so­nu­cu ümit­le­ri­ni yi­ti­ren genç­le­rin (ki bun­la­rın sa­yı­la­rı 5 bi­ni ge­çi­yor) ya­şa­nan acı­lar­dan ka­çış için uyuş­tu­ru­cu ba­ta­ğı­na sü­rük­len­me­le­ri. Bu şart­lar al­tın­da Ku­düs­lü­ler, ya hic­re­te ya da kö­tü şart­lar­da ya­şa­ma­ya mah­kum edi­li­yor. İs­ra­il’in Ku­düs’ü Ya­hu­di­leş­tir­me po­li­ti­ka­sı­na kar­şı di­re­ni­şin de­vam ede­bil­me­si için Fi­lis­tin­li­ler, ma­ne­vi des­te­ğin ya­nı sı­ra mad­di des­tek bek­li­yor­lar.

ABD ve İs­ra­il’in en­gel­le­me­ye ça­lış­tı­ğı Ku­düs bu­luş­ma­sın­dan ka­tı­lım­cı­la­rın bek­len­ti­le­ri yük­sek­ti; ba­rış ko­nu­sun­da ise ümit­siz­di­ler. Bu­gü­ne ka­dar her ba­rış gi­ri­şi­miy­le düş­man­lı­ğın ve Ya­hu­di yer­le­şim­le­ri­nin kat­la­na­rak art­tı­ğı­nı, mü­za­ke­re­le­rin iş­ga­li ve zul­mü meş­ru­laş­tır­ma­ya ve unut­tur­ma­ya dö­nük ol­du­ğu­nu vur­gu­la­dı­lar. Fi­lis­tin ko­nu­sun­da uz­man Ame­ri­ka­lı bir avu­kat olan Stan­ley Ko­hen’in şu söz­le­ri önem­liy­di: “Ül­ke­ni­ze ge­lip iş­gal edi­yor­lar, son­ra da ba­rış di­yor­lar. Ba­tı ba­rış der­ken İs­ra­il’in gü­ven­li­ğin­den bah­se­di­yor; an­cak Fi­lis­tin­li­ler için ada­let­ten bah­se­den yok.” Ha­mas’ın Si­ya­si Bü­ro Baş­kan Yar­dım­cı­sı Mu­sa Ebu Mer­zuk ise, “An­na­po­lis Kon­fe­ran­sı Fi­lis­tin so­ru­nu­nu çöz­mek için de­ğil. ABD’nin çö­züm için bir prog­ra­mı ve pro­je­si yok. Bu kon­fe­ran­sa ka­tı­lım do­lay­lı ola­rak Ame­ri­kan ve İs­ra­il po­li­ti­ka­la­rı­na des­tek an­la­mı­na ge­le­cek­tir” de­di. “Böl­ge­ye ba­rış na­sıl ge­lir?” su­ali­mi­ze, İs­la­mi ha­re­ket li­de­ri Ra­id Sa­lah, an­cak İs­ra­il iş­ga­li­nin bit­me­siy­le ce­va­bı­nı ve­rir­ken; Ko­hen, ön­ce­lik­le ba­rı­şın önün­de­ki en bü­yük en­gel olan ABD’nin ara­dan çe­kil­me­si ge­rek­ti­ği­ni be­lirt­ti. Tür­ki­ye’de­ki Ab­bas-Pe­res bu­luş­ma­sı­nı sor­du­ğu­muz Fi­lis­tin­li­ler ise, bu­gü­ne ka­dar Türk hü­kü­me­ti­nin Fi­lis­tin hal­kı­na des­te­ğin­den min­net­tar ol­duk­la­rı­nı; an­cak An­ka­ra’nın gi­ri­şim­le­ri­nin Fi­lis­tin hal­kı­nın mas­la­ha­tı­na ol­ma­sı ge­rek­ti­ği­ni vur­gu­la­dı­lar.

Bu­luş­ma Ku­düs’e da­ir bi­lin­cin oluş­tu­rul­ma­sı açı­sın­dan önem­liy­di. An­cak si­ya­set­çi­ler­den ilim adam­la­rı­na, iş­ga­li biz­zat ya­şa­yan­lar­dan Müs­lü­man ve Hı­ris­ti­yan ka­na­at ön­der­le­ri­ne, STK tem­sil­ci­le­ri­ne yak­la­şık 70 ül­ke­den 3.000’i aş­kın ka­tı­lım­cı­nın bu­luş­tu­ğu böy­le önem­li bir top­lan­tı­da -is­tis­na­lar ha­riç- ya­pı­lan ko­nuş­ma­ların düzeyi bek­len­ti­mi­zin çok al­tın­day­dı. Mı­sır­lı aka­de­mis­yen Ha­san Na­fi’nin, İs­ra­il’in ve Ya­hu­di­le­rin çok ön­ce­den uz­man­la­rın­ca ha­zır­lan­mış pro­je­le­ri za­ma­nı gel­di­ğin­de ya­vaş ya­vaş ha­ya­ta ge­çir­di­ği hu­su­su­na yap­tı­ğı vur­gu göz önü­ne alın­dı­ğın­da, slo­gan­dan öte­ye geç­me­yen ve bı­ra­kın ile­ri­ye dö­nük bir pers­pek­ti­fi anı da­hi kur­tar­mak­tan uzak söz­ler­le “Me­de­ni­ye­tin be­şi­ği”nin na­sıl ko­ru­na­ca­ğı, üze­rin­de dü­şü­nül­me­si ge­re­ken bir hu­sus.

“Son Şans” An­na­po­lis

Or­ta­do­ğu ‘ba­rış’ kon­fe­ran­sı­nın or­ta­ya çı­kış ze­mi­ni­ni Ey­lül 2007 ta­rih­li An­la­yış’ta ir­de­le­miş­tik. Ha­mas’ın Gaz­ze’yi kon­tro­lü al­tı­na al­dı­ğı bir or­tam­da, de­rin gö­rüş ay­rı­lık­la­rı olan ta­raf­la­rı bir ara­ya ge­ti­ren un­sur, iç po­li­ti­ka­da güç kay­be­den Bush-Ol­mert-Ab­bas üç­lü­sü­nün su­ni bir ba­rış ha­va­sı­na duy­du­ğu ih­ti­yaç­tı.

Ba­rış için “son şans” ola­rak su­nu­lan An­na­po­lis, ge­rek gö­rüş­me­le­re te­mel oluş­tur­ma­sı bek­le­nen or­tak bel­ge­nin son da­ki­ka da ol­sa ha­zır­la­na­bil­me­si ge­rek­se kon­fe­rans­ta Ame­ri­kan yö­ne­ti­mi­nin is­te­di­ği gi­bi ge­niş bir ka­tı­lı­mın sağ­la­na­bil­me­si, özel­lik­le de baş­ta Suu­di Ara­bis­tan ve Su­ri­ye ol­mak üze­re Arap ül­ke­le­ri ile İs­ra­il’i ay­nı ma­sa et­ra­fın­da top­la­ya­bil­me­si açı­sın­dan bir ‘ba­şa­rı’ ka­bul edil­di. An­cak 12 Ara­lık’ta ilk mü­za­ke­re­le­re baş­lan­ma­sı ve ABD’de baş­kan­lık se­çim­le­ri­nin de ya­pı­la­ca­ğı 2008 so­nu­na ka­dar ni­hai çö­zü­me ula­şıl­ma­sı ‘ümid’inin kaç gün sü­re­ce­ği he­nüz bel­li de­ğil. Zi­ra adil bir ba­rı­şa gi­den yo­lu aça­ma­ya­cak olan bu kon­fe­ran­sın ye­ni bir böl­ge­sel ku­tup­laş­ma­ ve ça­tış­ma­ya yol aç­ma­sı ih­ti­ma­li ol­duk­ça yük­sek.

“Te­rö­re kar­şı sa­vaş” stra­te­ji­si de, Bü­yük Or­ta­do­ğu Pro­je­si de ‘ba­şa­rı­sız’ o­lan Bush yö­ne­ti­mi, böl­ge­de biz­zat ya­rat­tı­ğı ka­os or­ta­mı­nı, bu kez de ba­rış oyu­nuy­la ken­di le­hi­ne çe­vir­me­yi he­sap­lı­yor. ‘Ba­rış’ ha­va­sı­nı İran’a kar­şı bir koa­lis­yo­na dö­nüş­tür­mek için kul­lan­ma­sı kuv­vet­le muh­te­mel.

An­na­po­lis’in ‘ba­şa­rı­sı’nın ilk test ala­nı ise, üç se­ne­dir Ba­tı yan­lı­la­rıy­la Su­ri­ye-İran yan­lı­la­rı­nın nü­fuz mü­ca­de­le­si­ne sah­ne olan ve üç ay­dır bu mü­ca­de­le ne­de­niy­le bir isim üze­rin­de uz­la­şı­la­ma­ma­sı ne­ti­ce­sin­de cum­hur­baş­kan­lı­ğı se­çim­le­ri­nin tam beş de­fa er­te­len­di­ği Lüb­nan ola­cak gi­bi gö­rü­nü­yor. 30 Ka­sım’da­ki se­çim­ler bu açı­dan kri­tik.

ANNAPOLİS'İN ARDINDAN LÜBNAN VE FİLİSTİN

Z. Tuba Kor, Anlayış Dergisi, Sayı: 56, Ocak 2008, sf. 76-77.

NOT: Her hakkı mahfuzdur. Kaynak gösterilerek alıntı yapılabilir.

Lüb­nan Hâ­lâ Baş­sız

AN­NA­PO­LİS’İN ilk test ala­nı Lüb­nan’dı; zi­ra üç gün son­ra, da­ha ön­ce de­fa­lar­ca er­te­le­nen cum­hur­baş­kan­lı­ğı se­çi­mi­nin ya­pıl­ma­sı bek­le­ni­yor­du. Ta­raf­la­rın üç ay son­ra, Lüb­nan Or­du Ko­mu­ta­nı Ge­ne­ral Mi­şel Sü­ley­man üze­rin­de uz­la­şı­la­bil­me­si An­na­po­lis son­ra­sı böl­ge­de ba­zı de­ği­şim­ler ya­şa­na­ca­ğı umu­du­na ne­den ol­du. Zi­ra Su­ri­ye’ye ya­kın­lı­ğı ile bi­li­nen Sü­ley­man’ın aday­lı­ğı­na Ba­tı ta­raf­ta­rı ik­ti­dar ABD’nin bas­kı­sıy­la ye­şil ışık yak­mak zo­run­da kal­mış­tı. An­cak bu uz­laş­ma se­çi­min ya­pıl­ma­sı­nı sağ­la­ya­ma­dı.

Bu nok­ta­da Ba­tı ta­raf­ta­rı ik­ti­dar ile Su­ri­ye ta­raf­ta­rı mu­ha­le­fet ara­sın­da son bir se­ne­dir zir­ve­ye çı­kan ge­ri­li­me de­ğin­mek ge­re­kir. Ey­lül 2004’te ya­pı­lan bir ön­ce­ki cum­hur­baş­kan­lı­ğı se­çi­miy­le baş­la­yan ve ül­ke­yi de­rin bir ay­rış­ma­ya sü­rük­le­yen Ha­ri­ri sui­kas­tı ile de­vam eden si­ya­si ge­ri­lim­de Ba­tı ta­raf­tar­la­rı le­hi­ne iş­le­yen sü­reç, 2006 ya­zın­da ya­şa­nan Hiz­bul­lah-İs­ra­il Sa­va­şı’yla de­ğiş­ti. Hiz­bul­lah İs­ra­il’e kar­şı as­ke­rî ba­şa­rı­sı­nı si­ya­si alan­da taç­lan­dır­mak is­te­di. As­lın­da bu bir zo­run­lu­luk­tu; ak­si tak­dir­de ateş­ke­sin yo­lu­nu açan BM Gü­ven­lik Kon­se­yi’nin 1701 sa­yı­lı ka­ra­rı uya­rın­ca si­lah­sız­lan­dı­rıl­ma­sı­nı ön­gö­ren mad­de iş­le­ti­le­bi­lir­di. Hiz­bul­lah, di­ğer Su­ri­ye ta­raf­tar­la­rı­nı da ya­nı­na ala­rak, mu­ha­le­fe­te ve­to yet­ki­si ve­re­cek bir mil­li mu­ta­ba­kat hü­kü­me­ti ku­rul­ma­sı ve se­çim ya­sa­sı­nın de­ğiş­ti­ri­le­rek cum­hur­baş­kan­lı­ğı se­çim­le­rin­den ev­vel er­ken ge­nel se­çi­me gi­dil­me­si çağ­rı­sın­da bu­lun­du. Mu­ha­le­fe­tin ta­lep­le­ri­ni hü­kü­me­tin red­det­me­si üze­ri­ne Ka­sım 2006’da ka­bi­ne­de­ki Şii ba­kan­la­rın tü­mü is­ti­fa et­ti. Böy­le­ce tüm mez­hep­le­rin tem­si­li­ni ön­gö­ren ana­ya­sa hük­mü uya­rın­ca Fu­ad Sin­yo­ra hü­kü­me­ti meş­ru­iye­ti­ni kay­bet­ti. Ar­dın­dan mu­ha­le­fet so­ka­ğa dö­kül­dü; hü­kü­me­ti dü­şür­mek için Baş­ba­kan­lı­ğın önün­de ya­pı­lan otur­ma ey­le­mi bir se­ne­dir de­vam edi­yor. Yi­ne Mec­lis, hü­kü­me­tin ve al­dı­ğı bü­tün ka­rar­la­rın gay­ri­meş­ru ol­du­ğu ge­rek­çe­siy­le bir se­ne­dir top­la­na­mı­yor.

Cum­hur­baş­kan­lı­ğı se­çi­mi sü­re­ci si­ya­si sis­te­min ta­ma­men tı­ka­lı ol­du­ğu böy­le bir or­tam­da baş­la­dı. Uz­laş­ma ta­le­bi­ne ik­ti­da­rın ka­yıt­sız kal­ma­sı üze­ri­ne mu­ha­le­fet, Mec­lis otu­rum­la­rı­nı boy­kot et­ti. Ta­raf­la­rın ara­la­rı­nı bul­mak için pek çok ül­ke dev­re­ye gir­se de ba­şa­rı­lı ola­ma­dı­lar. 23 Ka­sım’da mev­cut Cum­hur­baş­ka­nı Emi­le La­hud’un gö­rev sü­re­si dol­du ve Ana­ya­sa ge­re­ği tüm yet­ki­le­ri oto­ma­tik­man hü­kü­me­te geç­ti. İş­te böy­le bir or­tam­da üç yıl­dır ya­şan­mak­ta olan si­ya­si ge­ri­lim­ler­de or­du­nun ta­raf­sız­lı­ğı­nı sağ­la­dı­ğı için ka­mu­oyu­nun say­gı­sı­nı ka­za­nan Sü­ley­man’ın aday­lı­ğı üze­ri­ne va­rı­lan uz­laş­ma bir umut ışı­ğı ol­du. An­cak bu kez de Sü­ley­man’ın se­çi­le­bil­me­si için ya­pıl­ma­sı ge­re­ken Ana­ya­sa de­ği­şik­li­ği mu­ha­le­fe­te ta­kıl­dı. Mu­ha­le­fet meş­ru bir hü­kü­met ku­rul­ma­sı için bas­tı­rı­yor ve ik­ti­da­rın ka­bul et­me­si ih­ti­ma­li çok dü­şük olan şart­lar öne sü­rü­yor.

İk­ti­dar ile mu­ha­le­fet güç­le­ri ara­sın­da­ki denk­lik, sis­te­min çık­ma­za gir­me­sin­de önem­li se­bep­ler­den bi­ri. Er­ken ge­nel se­çi­me gi­dil­me­si­nin sis­te­mi ra­hat­la­ta­ca­ğı aşi­kâr; an­cak se­çim­den Su­ri­ye ta­raf­ta­rı mu­ha­le­fe­tin za­fer­le çı­ka­ca­ğı da or­ta­da. Bu ise, Mart 2005’te­ki Se­dir Dev­ri­mi ile ABD’nin “ye­ni Or­ta­do­ğu”su­nun önem­li ka­le­le­rin­den bi­ri ha­li­ne ge­len Lüb­nan’ın ye­ni­den Su­ri­ye-İran nü­fu­zu­na terk edil­me­si an­la­mı­na ge­lir ki bu, böl­ge­de ABD’ye gü­ve­ne­rek or­ta­ya çı­kan ha­re­ket­le­ri bir kez da­ha sü­kut-u ha­ya­le uğ­ra­tır. Öte yan­dan Su­ri­ye, ye­te­rin­ce ta­viz ko­par­ma­sı kar­şı­lı­ğın­da -ki bu muh­te­me­len Lüb­nan’ın tek­rar ken­di­si­ne ‘ema­net’ edil­me­si ola­cak­tır- böl­ge po­li­ti­ka­la­rı if­las eden Was­hing­ton yö­ne­ti­mi­nin fark­lı alan­lar­da yü­zü­nü gül­dü­re­cek ba­zı adım­lar ata­bi­lir.

So­nuç ola­rak Lüb­nan’da üç se­ne­dir ya­şan­mak­ta olan ge­ri­li­min baş­lan­gı­cı da ni­hai nok­ta­sı da cum­hur­baş­kan­lı­ğı se­çim­le­riy­di. Zi­ra se­çim so­nuç­la­rı, sa­de­ce Lüb­nan için­de ya­şa­nan re­ka­be­tin de­ğil, böl­ge­sel nü­fuz mü­ca­de­le­si­nin de is­ti­ka­me­ti­ni ta­yin ede­cek ka­dar önem­li. Çün­kü Arap-İs­ra­il ça­tış­ma­sın­dan ABD-İran/ABD-Su­ri­ye mü­ca­de­le­si­ne ve hat­ta Sün­ni-Şii ge­ri­li­mi­ne ka­dar tüm böl­ge­sel prob­lem­ler, is­ter is­te­mez, bir­bi­rin­den fark­lı ide­al­le­ri ve çı­kar­la­rı olan 17 ay­rı et­nik ve di­nî gru­ba ev sa­hip­li­ği ya­pan bu kü­çü­cük ül­ke­ye yan­sı­yor. Önü­müz­de­ki gün­ler­de Lüb­nan’da her şey ola­bi­lir. Eğer dış güç­le­rin çı­kar­la­rı fark­lı alan­lar­da ke­si­şir­se cum­hur­baş­kan­lı­ğı kri­zi iç ak­tör­le­re ya­pı­la­cak bas­kıy­la çö­zü­le­bi­lir; yok eğer çö­zül­mez­se, o tak­dir­de Lüb­nan yi­ne dış güç­le­rin koz­la­rı­nı pay­la­şa­ca­ğı ye­ni bir iç sa­va­şa sü­rük­le­ne­bi­lir. Bu nok­ta­da Lüb­nan­lı­lar, ABD’nin Su­ri­ye ve İran’a iliş­kin ni­hai ka­ra­rı­nı bek­li­yor­lar.

Fi­lis­tin’de Ba­rış Yo­lu Tı­ka­lı

An­na­po­lis’te va­rı­lan ka­rar uya­rın­ca, Fi­lis­tin ile İs­ra­il ara­sın­da ye­di se­ne­dir as­kı­da olan “ba­rış mü­za­ke­re­le­ri” 12 Ara­lık’ta baş­la­dı. An­cak ‘mü­za­ke­re’ ma­sa­sı­na otu­ran İs­ra­il ade­ta mu­ha­ta­bıy­la dal­ga ge­çi­yor­du. Bir yan­da Gaz­ze’ye yö­ne­lik ar­dı ar­ka­sı ke­sil­me­yen sal­dı­rı­la­rı, di­ğer yan­da Do­ğu Ku­düs’te Ya­hu­di yer­le­şi­mi­ni ge­niş­let­me ka­ra­rı (ki böl­ge­nin Ba­tı Şe­ri­a ile bağ­lan­tı­sı ta­ma­men ke­si­le­cek), öte yan­da ulus­la­ra­ra­sı tep­ki­ler kar­şı­sın­da dur­dur­mak zo­run­da kal­dı­ğı Ha­rem-i Şe­rif av­lu­sun­da­ki ka­zı ça­lış­ma­la­rı­na tek­rar baş­lan­ma­sı ta­li­ma­tı… As­lın­da İs­ra­il hü­kü­me­ti­nin da­ha ma­sa­ya otur­ma­dan al­dı­ğı bu ka­rar­lar hiç de şa­şır­tı­cı de­ğil. Zi­ra 90’lı yıl­lar bo­yun­ca ya­pı­lan ba­rış gö­rüş­me­le­rin­de de ben­zer ge­liş­me­ler ya­şan­mış­tı. Bel­ki tek şa­şır­tı­cı olan bu ka­rar­la­rın An­na­po­lis’ten sa­de­ce bir­kaç gün son­ra alın­ma­sı ve ta­bii baş­ta Arap dün­ya­sı ol­mak üze­re ulus­la­ra­ra­sı top­lu­mun bu ka­rar­lar kar­şı­sın­da sus-pus ol­ma­sı. Bu da İs­ra­il’in, ilk kez Arap ül­ke­le­ri ile ay­nı ma­sa­ya otur­du­ğu An­na­po­lis’le, ba­rış­tan zi­ya­de böl­ge­de meş­ru­iye­ti­ni sağ­la­ma ve ol­du­bit­ti­le­ri­ne ses çı­ka­rıl­ma­sı­nı en­gel­le­me he­def­le­ri­ne bir öl­çü­de ulaş­tı­ğı­nı or­ta­ya ko­yu­yor.

As­lın­da An­na­po­lis son­ra­sı bu ya­şa­nan­lar sa­de­ce bir baş­lan­gıç. Zi­ra İs­ra­il, Gaz­ze’ye ol­duk­ça ge­niş kap­sam­lı ye­ni bir sal­dı­rı­nın ha­zır­lık­la­rı­nı ya­pı­yor. Ey­lül ayın­da Gaz­ze’yi “düş­man böl­ge” ilan eden İs­ra­il yö­ne­ti­mi­ni şim­di­ye ka­dar bun­dan alı­ko­yan, ABD’nin es­tir­di­ği ba­rış rüz­gar­la­rıy­dı; ta­bii bir de Hiz­bul­lah’la yap­tı­ğı sa­vaş­ta ya­şa­dı­ğı ba­şa­rı­sız­lı­ğın se­bep­le­ri­ni so­ruş­tu­ran Wi­nog­rad Ko­mis­yo­nu’nun ni­hai ra­po­ru­nu açık­lan­mak üze­re ol­ma­sı. Zi­ra bu ra­por­la Baş­ba­kan Ehud Ol­mert kol­tu­ğu­nu kay­be­de­bi­lir. Gaz­ze’ye top­ye­kun bir sal­dı­rı du­ru­mun­da ba­rış gö­rüş­me­le­ri­nin de­vam edip et­me­ye­ce­ği ise me­rak ko­nu­su.

İlk “ba­rış mü­za­ke­re­si” böy­le bir at­mos­fer­de ger­çek­le­şir­ken, Mart 2006’dan bu ya­na Fi­lis­tin’e dip­lo­ma­tik ve ma­li tec­rit uy­gu­la­ya­rak Fi­lis­tin hal­kı­nı pe­ri­şan eden ulus­la­ra­ra­sı top­lum ade­ta gü­nah çı­kar­tır­ca­sı­na Pa­ris’te bir ara­ya gel­di. Ama­cı 2008’de ku­rul­ma­sı va­at edi­len Fi­lis­tin dev­le­ti­nin sem­bo­lik ve ma­li te­mel­le­ri­ni at­mak olan kon­fe­rans­ta, üç yıl için­de 7,4 mil­yar do­lar ve­ril­me­si ta­ah­hüt edil­di. Gaz­ze’yi tec­ri­din ağır­laş­tı­ğı ve İs­ra­il iş­ga­li­nin de­vam et­ti­ği bir or­tam­da dış dün­ya­nın ya­pa­ca­ğı yar­dım önem­li ol­sa da ne de­re­ce ama­cı­na ula­şa­ca­ğı meç­hul. Zi­ra bu­gü­ne ka­dar ya­şa­na­gel­di­ği üze­re Fi­lis­tin eko­no­mi­si­ni güç­len­dir­mek için ya­pı­lan her ya­tı­rım ve yar­dım, ‘te­rö­rist’ avın­da­ki İs­ra­il bom­ba­la­rı­nın ve bul­do­zer­le­ri­nin al­tın­da yer­le bir ol­du.